Akran zorbalığı, çocukların ve gençlerin hayatında sandığımızdan çok daha derin izler bırakabilen bir sorundur.
Çoğu zaman “Çocuklar arasında olur, büyüyünce geçer” denilerek küçümsenir. Oysa araştırmalar gösteriyor ki, bu yaşananlar sadece o anı değil, çocuğun kendine bakışını, ruh halini ve gelecekte kuracağı ilişkileri bile etkileyebiliyor.
Kısacası zorbalık, “geçici bir durum” değildir.
Akran Zorbalığı Nedir?
Akran zorbalığı; kasıtlı, tekrarlayıcı ve güç dengesizliği içeren davranışlar bütünü olarak tanımlanır. Diğer bir deyişle, bir çocuğun ya da gencin, bilerek ve tekrar tekrar, kendisinden daha güçsüz gördüğü birine zarar vermesidir.
Zorbalığın En Sık Görülen Türleri
• Fiziksel zorbalık: Vurma, itme, eşyasını kırma
• Sözel zorbalık: Alay etme, lakap takma, tehdit etme
• Dışlama: Görmezden gelme, gruba almama, arkasından konuşma
• Siber zorbalık: Sosyal medyada küçük düşürme, mesajlarla rahatsız etme
Özellikle dışlama ve siber zorbalık çoğu zaman fark edilmez ama çocukta bıraktığı yara çok derindir.
Zorbalık Çocukları Nasıl Etkiliyor?
Zorbalığa maruz kalan çocuklarda zamanla şu durumlar görülebilir:
• Sürekli üzgün veya gergin olma
• Kendine güvenin azalması
• Ders başarısının düşmesi
• “Karnım ağrıyor”, “Başım ağrıyor” gibi sık şikâyetler
• Okula gitmek istememe
• Kendine zarar verme düşünceleri
Yapılan araştırmalar, çocukken zorbalık yaşayan kişilerin ileriki yaşlarda depresyon ve kaygı sorunlarını daha sık yaşadığını göstermektedir.
Okul ve Aile Faktörü: Zorbalık Bireysel Değil, Sistemsel Bir Sorundur
Zorbalık, tek başına çocuğun karakteriyle açıklanamaz.
Okul ortamı, öğretmenlerin yaklaşımı ve aile tutumları bu konuda çok etkilidir.
Örneğin:
• “Aralarında olur” denmesi
• Görmezden gelinen küçük olaylar
• Evde şiddet, ihmal ya da aşırı baskı
tüm bunlar zorbalığın devam etmesine zemin hazırlar.Aynı zamanda araştırmacılar, zorbalıkla başa çıkmanın ancak okul, aile ve çocuk birlikte hareket ederse mümkün olduğunu vurgulamaktadır.
Bu yüzden şu işaretlere dikkat etmek önemlidir:
• Okula gitmek istememesi
• İçine kapanması ya da sürekli sinirli olması
• Derslerinde ani düşüş
• Uyku ve iştah sorunları
• Sürekli hasta olduğunu söylemesi
Bu belirtiler “şımarıklık” ya da “ergenlik hali” olarak görülmemelidir.
Zorbalık Yapan Çocuklar: Görünmeyen Risk
Zorbalık yapan çocuklar çoğu zaman “yaramaz” ya da “kötü” olarak etiketlenirken, toplumda bu çocukların “güçlü” olduklarına dair yaygın bir yanılgı da bulunmaktadır.
Oysa çoğu zaman bu davranışların altında:
• Kendini ifade edememe
• Öfkesini yönetememe
• Değerli hissetme ihtiyacı
• Evde ya da çevrede yaşanan sorunlar
vardır.
Araştırmalar, zorbalık yapan çocukların ilerleyen yıllarda davranış sorunları yaşama riskinin daha yüksek olduğunu göstermektedir.
Bu yüzden bu çocuklara da sadece ceza vermek değil, rehberlik etmek gerekir.
________________________________________
Ne Yapılabilir?
Okullarda
• Net kurallar olmalı
• Öğretmenler “karışmamayı” değil, müdahale etmeyi seçmeli
• Çocuklara empati ve saygı öğretilmeli
Bu alanda en bilinen programlardan biri Olweus Zorbalığı Önleme Programı’dır ve zorbalığı ciddi şekilde azaltabildiği gösterilmiştir.
Psikolojik Destek
Zorbalığa uğrayan çocuklar için:
• Özgüveni güçlendiren çalışmalar
• Kaygı ve korkularla baş etme becerileri
Zorbalık yapan çocuklar için:
• Öfke kontrolü
• Empati becerileri
• Aile ile birlikte yürütülen destek süreçleri
Amaç ceza değil, iyileşme ve değişimdir.
Ailelere Düşen Rol
• Çocuğunuzu yargılamadan dinleyin
• “Dayanmak zorundasın” demeyin
• Okulla iletişimde kalın
• Çocuğunuza yalnız olmadığını hissettirin
Öğretmenler İçin Küçük Ama Etkili Adımlar
• Küçük olayları bile ciddiye alın
• Tarafsız kalmayın, koruyucu olun
• Sınıfta güvenli bir ortam oluşturun
Akran zorbalığı, görmezden gelindiğinde büyür.
Erken fark edildiğinde ve doğru yaklaşıldığında ise önlenebilir.
Unutmayalım:
Bir çocuğun yaşadığı zorbalık, onun “güçlenmesi” değil, sessizce yara almasıdır.